ایران سرزمینی کهن با اقوامی اصیل و متحد است، که به اقتضای شرایط هر کدام در برهه هایی از تاریخ نقش برجسته ای را برای گسترش و حفظ این مرز و بوم ایفا نموده اند.

مطالبی که در روزهای گذشته در هنگام رأی اعتماد دولت یازدهم در مجلس شورای اسلامی به صورت زنده از تریبون صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران توسط یکی از نمایندگان چهار محال و بختیاری مطرح و بیان شد اینجانب را بر آن داشت که به عنوان یک دغدغه ذهنی نسبت به تبار خویش دست به گردآوری مطلب ذیل زده و بهتر دانستم آن را به اطلاع هم تباران خویش برسانم تا بیشتر نسبت به قوم خویش آشنا شویم و بیشتر به لر بودنمان افتخار کنیم. واقعیت آنست که لرها از اصيل ترين و نجيب ترين اقوام ايراني هستند، قومي كه به اعتبار برخي كتب تاريخي، بومياني بوده اند كه پيش از مهاجرت آريايي ها در نواحي «اپرسن يا اپورسن» يعني در كوهها و دامنه هاي زاگرس مي زيسته اند، و اولين مردمي بوده اند كه اسب را رام كرده اند. از سوی دیگر مطابق نظر کارشناسان، زبان لری نیز مشتق از زبان پارسی باستان است که قرابت بسیاری با زبان فارسی دارد. واژه «لر» نامی است که برای اولین بار در قرن چهارم هجری بر ساکنان زاگرس میانی گذاشته شده است. بر این اساس پی می‌بریم که از قرن چهارم به این سو مردمی به صورت یک قوم به نام لر با هویتی تازه بر اساس دو عنصر زبان و نامشان در این منطقه ظاهر شده‌اند.

هم اکنون بيشتر مردم لر در استان هاي لرستان، چهارمحال و بختياري، همدان، كهگيلويه و بويراحمد، كرمانشاه، ايلام، فارس، خوزستان و استان مركزي، شمال بوشهر و شرق کشور عراق زندگي مي كنند.

تنها فردی كه در تاریخ ایران به پادشاهی رسید و هیچ گاه حاضر نشد خود را شاه بنامد بلكه خود را وكیل مردم می دانست، كریم خان زند بود. لرها در تاریخ خود حداقل ده قرن متوالی از قرن ۳ تا ۱۳ هجری در مناطق خود حكومتی مستقل تحت عنوان اتابكان لر و والیان لرستان داشته اند. لرها در قالب نیروی متحد بویراحمدی ـ بختیاری به رهبری سردار اسعد بختیاری پس از فتح اصفهان و سپس تهران از پایه گذاران انقلاب مشروطیت بوده اند. تقریباً اكثر مردم لر دارای مذهب شیعه می باشند و فقط تعداد كمی كمتر از یك درصد دارای مذاهب دیگر می باشند.

اقوام لر عبارتند از :لک، فئیلی، بختیاری، ثلاثی، ممسنی، کهکیلویه و بویر احمدی.

تقسیم بندی زبانی اقوام  لُر :

۱- لری شمالی-   گویش لکی

۲- لری مرکزی – گویش فئیلی یا مینجائی و گویش ثلاثی

۳-لری جنوبی – گویش بختیاری، گویش کهکیلویه، بویر احمدی و گویش ممسنی

 

تقسیم بندی سرزمینی قوم لُر

۱- لُر کوچک  لک، فئیلی و ثلاثی در بر گیرنده استانهای لرستان، ایلام و قسمتهایی از استانهای همدان(ملایر،  نهاوند،  تویسرکان)، مرکزی(شازند)، خوزستان(شوش و اندیمشک) و شرق عراق

۲- لُر بزرگ  بختیاری، ممسنی، کهکیلویه و بویر احمدی در برگیرنده استانهای چهارمحال و بختیاری، کهکیلویه و بویر احمد، شمال و شرق خوزستان، قسمتهای عمده ای از  استان بوشهر و غرب استان فارس

اقوام لر در طول تاریخ در حوزه های مختلف سیاسی، اجتماعی، علمی، مذهبی و فرهنگی فرهیختگان و مشاهیری را در درون خود پرورش داده اند که در این نوشتار به تعدادی از مشهورترین آنها از دوره هخامنشیان تا به امروز می پردازیم.

آریو برزن

آریوبَرزَن نام سردار ایرانی و آخرین سردار هخامنشی است. وی اصالتاً لر بوده (او را جد بزرگ لرها دانسته اند). نام آریوبرزن در پارسی کنونی به گونه آریابرزین هم گفته و نوشته می‌شود که به معنی ایرانی باشکوه است. او سردار ایرانی بود که در کوههای پارس در برابر سپاه اسکندر مقدونی ایستادگی کرد و خود و سربازانش تا واپسین تن کشته شدند. آرامگاه آریوبرزن در میانه کوهی، نزدیکی روستای میراثخون، از روستاهای استان کهگیلویه و بویراحمد، واقع شده است. متاسفانه مکان ارامگاه این سردار بزرگ هخامنشی، در تاریخ ایران ناشناخته باقی مانده است، و هیج گونه سند، و اثری از این مکان ، در اسناد و دانش تاریخی ایران و جهان، وجود ندارد.

یوتاب

یوتاب به معنی درخشنده و بیمانند است. خواهر آریوبرزن نیز فرماندهی بخشی از سپاهیان برادر را برعهده داشت و در کوه‌ها راه را بر اسکندر بست.

صلاح‌الدین ایوبی

صلاح‌الدین ایوبی (۵۳۲ هجری قمری – ۱۷ صفر ۵۸۹ هجری قمری) یکی از سرداران بزرگ سپاه اسلام در جنگ‌های صلیبی بود. صلاح‌الدین در سال ۱۱۳۶ میلادی در تویسرکان واقع در همدان امروزی از پدر و مادری لر به دنیا آمد. او خدمات خود را در دربار اتابک زنگی از دست نشاندگان سلجوقیان در شامات شروع کرد که بعدها در مصر جانشین وی گردید.

کریم خان زند

کریم‌خان زَند (۱۱۱۹ هجری قمری- ۱۱۹۳ هجری قمری)موسس تنها سلسله پادشاهی لُرتبار ایران در

روستای پری (پیروز) از توابع بخش زند ملایر فرمانروای ایران از ۱۱۷۹ تا ۱۱۹۳ ه.ق و بنیان‌گذار دودمان زندیه بود. وی در دوران اوج حکومت خود تقریباً بر تمام ایران حکومت می‌کرد اما از تاج‌گذاری خودداری و خود را وکیل الرعایا می‌خواند. وی پیش از به قدرت رسیدن رئیس طایفه زند و از فرماندهان سپاه نادرشاه بود.

لطفعَلی خان زند

لُطفعَلی خان زند (۱۱۴۸-۱۱۷۳ خورشیدی) واپسین فرمانروای زند  تنها سلسله پادشاهی مردمان لُر در ایران بود که میان سالهای ۱۱۶۸ تا ۱۱۷۳ خورشیدی (۱۲۰۳ تا ۱۲۰۹هجری قمری)  بر سر پادشاهی با هماورد نیرومندش آقا محمدخان قاجار به نبرد پرداخت و سرانجام از او شکست خورد و با مرگ او پرونده دودمان زند نیز بسته شد. وی دارای ویژگیهای برجسته بسیاری چون خوش‌سیمایی، دلاوری، نیرومندی و هوش سرشار بود. وی از ادب و شعر هم ‌بهره مند بود.

بوداق خان چگني، اميرالامراي خراسان

اوغلان بوداغ خان چگني از مهمترين امراي ايران در دوره صفوي است که سالها از زمان شاه طهماسب، حفظ و حراست سرزمين خراسان را عهده دار بود و به خوبي از عهده تاخت و تاز ازبکان به اين خطه ي پهناور برآمد.

باباطاهر عریان

بابا طاهر عریان، عارف، شاعر و دوبیتی‌سرای اواخر سده چهارم و اواسط سده پنجم هجری ایران و معاصر طغرل بیک سلجوقی بوده‌است. بابا طاهر از سخنگویان صاحبدل و دردمند بوده و اشعار خود را به زبان لری سروده و نیز دست نوشته هایی به عربی و فارسی تالیف نموده است.

علیمردان خان، والی لُر مرزبان مرزهای غربی و شرقی ایران

عليمردان خان هفتمین والی لرستان بود. خدمات این سردار دلیر و نام آور لرستانی در برابر هجوم افغانها در پایان دوره صفوی و مقاومت سرسختانه او در برابر قوای عثمانی و همچنین رشادتهای فراوان وی در رکاب نادر شاه افشار جهت برقراری صلح و ثبات و دفع متجاوزان از کشور، بسیار درخور توجه و تحسین برانگیز است.

احمری نهاوندی

ابواسحاق ابراهیم بن اسحاق بن ابی بشر، نام دیگرش ابراهیم عجمی( احمری نهاوندی)از اصحاب امام هادی علیه السلام است. از تاریخ ولادت و وفات او اطلاع چندانی در دست نیست.

میر مهنای دوغابی یا بندر ریگی

میر مهنای دوغابی یا بندر ریگی دلاور مردی از لُرهای جنوب ایران است که خواب و آرامش را قریب یک دهه از استمارگران هلندی، انگلیسی و پرتغالی و عثمانی ربود تا برای همیشه خلیج فارس از دستبرد اشغالگران در امان بماند نام میرمهنا با هر لقب و عنوانی که برایش قائل باشیم، در تاریخ مبارزات و دشمن ستیزی‌های ملت ایران و سرزمین‌های حاشیه‌ی خلیج فارس، حیاتی جاودانه دارد.

رئیس علی دلواری

رئیس علی دلواری (۱۸۸۱-۱۹۱۵) آزادی‌خواه و رهبر قیام در تنگستان و بوشهر علیه نیروهای بریتانیا در دوره جنگ جهانی اول بود. او فرزند رئیس محمد از طایفه ممسنی (از ایلات لرتبار) تنگستان بود و در سال ۱۲۶۰ هجری شمسی۱۸۸۱ میلادی در روستای دلوار از شهرستان تنگستان استان بوشهر در ساحل خلیج فارس به دنیا آمد.

مرجع بزرگ شیعیان جهان اسلام حضرت آیت¬الله العظمی حاج آقا حسین احمدی طباطبائی بروجردی(ره)

حضرت آیت¬الله العظمی بروجردی(ره) در آخرین روزهای ماه صفر سال ۱۲۹۲هجری قمری، در خانه¬ای از خاندان طباطبایی، در شهر تاریخی بروجرد چشم به جهان گشود. او از همان ایام کودکی، مورد مهر و علاقه سرشار پدرش، سید علی قرار گرفت و در سایه توجهات او تعلیم، تربیت و رشد یافت و بزرگترین مرجع شیعیان جهان اسلام در عصر خود گردید.

علامه بحر العلوم

سـيـد مـهدى بحرالعلوم، شاگرد بزرگ و بزرگوار وحيد بهبهانى است و از فقهاى بزرگ است مـنظومه اى در فقه دارد كه معروف است آرا و نظريات او مورد عنايت و توجه فقها است بحرالعلوم بـه عـلـت مقامات معنوى و سير و سلوكى كه طى كرده است، فوق العاده مورد احترام علما شيعه است.

از جمله دیگر مشاهیر و مفاخر قوم بزرگ لر که همواره مایه افتخار و سربلندی لر و ملت ایران هستند می توان به، دکتر سید جعفر شهیدی( از مفاخر بزرگ ادبی ایران معاصر)، دکتر عبدالحسین زرین کوب(ادیب، تاریخ نگار و منتقد ادبی معاصر)، آیت ا… حاج میرزا محمد صالح لرستانی معروف به میرزا صالح مجتهد(عالم و عارف دوره قاجار)،  مهرداد اوستا( نویسنده و شاعر معاصر)،  قیصر امین‌پور(شاعر بزرگ معاصر)، اسماعیل سرباز بروجردی( ادیب و شاعر)، پروفسور توفیق موسیوند(مخترع اولین قلب مصنوعی)، عجم میر”رودکی سیمره”(شاعر پر آوازه لُرتبار ایلام)، استاد حسین لُرزاده(افتخار معماری ایرانی)، دکتر امیرحسین آریان پور(جامعه شناس، پژوهشگر و نویسنده و مترجم توانمند کشورمان)، بسیاری از روحانیت مبارز انقلاب اسلامی و دلاوران ۸ سال دفاع مقدس اشاره نمود. مشاهیر که در این مجال امکان آوردن نام و مشخصات همه آنها نیست و امیدوارم این بابی باشد که ما بیشتر بزرگان و مفاخر قوم خود را بشناسیم تا خدای ناکرده جسارتهایی از سوی خودمان مانند آنچه در هفته های گذشته از تریبون  رسمی مجلس شورای وسلامی در حین رای اعتماد به وزرای دولت یازدهم توسط یکی از نمایندگان لر تبار به علت عدم آگاهی صورت گرفت نباشیم.

به امید روزگاری سرشار از افتخار و شکوه برای ایران اسلامی و تمام اقوام ایرانی و بویژه قوم بزرگ و اصیل لر.